lunes, 27 de abril de 2009

PARTES DEL CUERPO


Sustantivos
Notata kichijki
Noikni kichijki
Nonana kichijki
Nomachigni kichijki
Nosistata kichijki
nosisnana kichijki
Nomimi kichijki
Noaui kichijki
Nosistata kichijki
Nosisnana kichijki

Tlajke itoka motoka
Tlajke itoka itata
Tlajke itoka inana
Tlajke itoka imachigni
Tlajke itoka ikni
Tlajke itoka isistata
Tlajke itoka isisnana
Tlajke itoka iaui
Tlajke itoka imimi
Tlajke itoka tiotla

Kuajkualtsi mocha
Kuajkualtsi imisto
Kuajkualtsi ikostli
Kuajkualtsi icaxitl
Kuajkualtsi ichichi
Kuajkualtsi ipiyo
Kuajkualtsi ikili
Kuajkualtsi itototl
Kuajkualtsi imichi
Kuajkualtsi iyoyomitl
Tercias sustantivos y adjetivos

UEYI MOAYATOCHI
AXJEJYETSI INMOCHAPOLI
XOXOUIK TOAJKETSPAK
CHACHAITJ NATELT
YEJYETSI MOSIUAPIL
ISIKAPO MOCHAPOLI
XOUIK MOCHAPOLI
ESKISTOK MOSIUAPIL
MAJMAKA MOKILI
KOKOJTOK MOKUATOCHI
MITOK NETSOPILOK
UEYI NETAKATL
TOMAUAK MOAJKETSPAIN
POTEJKA MOPITSO
TOMAUAK MOUAKAX

Sustantivos en diminutivo y diminutivo


diminutivo
aumentativo
Pilpiyotsi
ueyipiyotsi
Piltamaltsi
ueyitamaltsi
Pilmichitsi
ueyimichitsi
Pilchichitsi
ueyichichitsi
Pilkllitsi
ueyikllitsi
Piltopitsi
ueyitopitsi
Piltotoltsi
ueytotoltsi
Pilchichitsi
ueyichichitsi
Pilnanatsi
ueyinanatsi
Piltatatsi
ueyitatatsi
Piliknitsi
ueyiknitsi
Piltlayitsi
ueyitlayitsi
Piltlayitsi
ueyitlayitsi
pilauitsi
ueyiauitsi










IMPERATIVOS

PLURAL
NEGACIÓN
ximoseuikaj
amo ximoseuikaj
xiyakaj
amo xiyakaj
xitlachpanakaj
amo xitlachpanakaj
xitlachilikaj
amo xitlachilikaj
xitlaxkalokaj
amo xitlaxkalokaj
ximijtolikaj
amo ximijtolikaj
ximotlanpajpakaj
amo ximotlanpajpakaj
xikijkuenikaj
amo xikijkuenikaj
ximoketsakaj
amo ximoketsakaj
xiualakaj
amo xiualakaj
ximeuakaj
amo ximeuakaj
ximauitlkaj
amo ximauitlkaj
xitekitikaj
amo xitekitikaj
ximoxiluikaj
amo ximoxilui
xitlipitsakaj
amo xitlipitsakaj




Sustantivos en masculine y femenino


masculino
femenino
tlamaxtiketl
siuatlamaxtiketl
chichi
siuachichi
tata
Nana
ichkat

ichpokat

tentso
lamat
ixwitl
tenan
tochtle
siwapil

tepahtianij
siuatochtle
Tsapilotl
aui
Kauayo
siuaikni
Sustantivos que vas a poseer
SINGULAR
PLURAL

No piyo
Mo piyo
I piyo
To piyo
Inmo piyo
Inin piyo
No piyoua
Mo piyoua
I piyoua
To piyoua
Inmo piyoua
Inin piyoua
No maj
Mo maj
I maj
To maj
Inmo maj
Inin maj
No maj
Mo maj
I maj
To maj
Inmo maj
Inin maj
No kone
Mo kone
I kone
To kone
Inmo kone
Inin kone
No koneua
Mo koneua
I koneua
To koneua
Inmo koneua
Inin koneua
No tenanpiyo
Mo tenanpiyo
I tenanpiyo
To tenanpiyo
Inmo tenanpiyo
Inin tenanpiyo
No tenanpiyoua
Mo tenanpiyoua
I tenanpiyoua
To tenanpiyoua
Inmo tenanpiyoua
Inin tenanpiyoua
No totoli
Mo totoli
I totoli
To totoli
Inmo totoli
Inin totoli
No totoliua
Mo totoliua
I totoliua
To totoliua
Inmo totoliua
Inin totoliua
No klli
Mo klli
I klli
To klli
Inmo klli
Inin klli
No klliua
Mo klliua
I klliua
To klliua
Inmo klliua
inin klliua

No misto
Mo misto
I misto
To misto
Inmo misto
Inin misto

sustantivos

No kali
Mo kali
I kali
To kali
Inmo kali
Inin kali


No yoyomitl
Mo yoyomitl
I yoyomitl
To yoyomitl
Inmo yoyomitl
Inin yoyomitl


No amoxtli
Mo amoxtli
I amoxtli
To amoxtli
Inmo amoxtli
Inin amoxtli


No caxitl
Mo caxitl
I caxitl
To caxitl
Inmo caxitl
Inin caxitl



No tamali
Mo tamali
I tamali
To tamali
Inmo tamali
Inin tamali



No setl
Mo setl
I setl
To setl
Inmo setl
Inin setl



No atoli
Mo atoli
I atoli
To atoli
Inmo atoli
Inin atoli



No sopelatl
Mo sopelatl
I sopelatl
To sopelatl
Inmo sopelatl
Inin sopelatl



No xochitl
Mo xochitl
I xochitl
To xochitl
Inmo xochitl
Inin xochitl



No nektl
Mo nektl
I nektl
To nektl
Inmo nektl
Inin nektl




No kostli
Mo kostli
I kostli
To kostli
Inmo kostli
Inin kostli




No uino
Mo uino
I uino
To uino
Inmo uino
Inin uino



No ojyoli
Mo ojyoli
I ojyoli
To ojyoli
Inmo ojyoli
Inin ojyoli



No kakauatl
Mo kakauatl
I kakauatl
To kakauatl
Inmo kakauatl
Inin kakauatl


lunes, 23 de febrero de 2009

MI ENSAYO

Al pensar en cuevas, por lo general vienen a nuestra mente lugares fríos, oscuros e inhóspitos, donde nadie quisiera vivir. Sin embargo hace miles de año, uno de los grandes héroes de la biblia David, vivió por un tiempo en una de estas cuevas mientras huía del rey Saúl todos atravesamos por momentos difíciles en los cuales sentimos como si estuviéramos atrapados en una cueva, David se encontró en una cueva, literal y simbólica rodeado de hombres afligidos, endeudados y amargados. Pero David no se quedó allí, sino que encontró la forma de salir y cumplir su destino como rey.

Atreves de este ensayo le invitamos a considerar, las estrategias del náhuatl la importancia y lugares específicos donde se encuentran los ablentes del náhuatl para que así puedas salir de esta cueva y explorar el mundo que te rodea.

La lengua náhuatl es una lengua materna indígena de las regiones; en varios estados del país como lo son Tlaxcala, Michoacán, Veracruz, Guerrero, Puebla, San Luis Potosí, Estado de México, Oaxaca, Nayarit, Durando, Morelos y por ultimo Hidalgo y que se conoce con sus diferentes variantes.

En la huasteca hidalguense está ocupada en sus tres cuartas partes por comunidades de indígenas nahuas. Esta etnia representa más de la quinta parte de la población a nivel estatal y a nivel regional es la mayoría huastecos y totonacas.

La lengua materna náhuatl es hablada en hidalgo en varios municipios como los son: Yahualica, Calnali, Xochiatipan, Atlapexco, Huautla, Huejutla, San Felipe Orizatlan, Huazalingo, Lolotla, jaltocan. Por lo que surge la necesidad dar atención a la gente en varios aspectos como el educativo donde se necesita personal que conozca esa lengua para poder enseñar y tener una interrelación con los educandos para obtener mejores resultados para atender sus aprendizajes, para compartir sus experiencias, registrar sus ideas, difundir las noticias más sobresalientes de la comunidad y región, para recrearse, expresar su imaginación, registrar sus investigaciones, presentar informes, solicitar y gestionar servicios públicos, entre otras; en sí, para que conviertan a la escritura en un instrumento de comunicación social, involucrando a toda la población niños, jóvenes, adultos, en la producción de diversos tipos de textos con propósitos específicos. Por tal motivo hoy se a dado la oportunidad a las instituciones implementar la lengua materna de acuerdo a la región y grupos étnicos para que se eviten las barreras que antes existían con ellos también es importante conocer dicha lengua para transmitírselo a las nuevas generaciones para que no se pierda.

Yo deseo que este taller sirva de mucho para mi como ser que vive en esta región ya que dicha lengua es nativa de la región, y como próximo docente que tenga que tratar con niños que les entienda y al mismo tiempo enseñar la legua nacional (español) para tener mas progreso personal y de servicio.